fredag 26. august 2022

Strøm

Oppdatert 15.9.2022: 

Jaja, da vart det tilbud om fastpris på straumkundane i Luster. Som så mange andre har eg sjølvsagt takka ja til dette gode tilbodet, det er ikkje mogleg å sei nei. 
Det medførte dessverre at eg måtte avbestille solcelleanlegget mitt, da det ikkje lenger ville være særleg lønnsomt å installere. På den positive sida, får vi håpe at slike anlegg vert bedre og billigare med åra. 

Såklart ein straumpris på kr. 62,5 øre pr. kw er bra i desse tider. Det er ein eventyrleg god pris, som  store deler av landets befolkning berre kan drøyme om.

Men eg har tenkt litt; Er dette verkeleg så smart i lengda??

Joda, kommunen skal være innbyggarane sine tjenarar og tilretteleggarar, og sjølvsagt er det makelaust flott for oss som bur her.
Dog: Det er ikkje råd å komme vekk fra tanken om at dette var litt snargjort. Det vil garantert gi vann på mølla til dei som hevdar at kraftinntektene må fordelast meir rettvist (etter deira syn). Sjølv meiner eg at vi såvisst kan ha billig straum i ein slik kraftkommune, men kva eg måtte meine er det nok ingen som bryr seg om på Storting og i departement. 

Straumstøtta fra staten er god, om enn den gir seg merkverdige utslag slik som i vårt tilfelle, der vi, som har fastpris fra i fjor, kan TJENE, på å bruke ekstra mykje straum nå i oktober. Det er jo heilt absurd. Nå har ikkje eg tenkt å la alle vindauge stå opne med varmepumpa på full guffe, og eg vasker heller ikkje opp ein og ein sokk, slik som ein luring ned på sørvestlandet stod fram i avisa og ville gjere. 

Men eg gidd iallfall ikkje fryse heller, og med alle panelovnar forlengst ute av huset, og garasjen tom for ved enn så lenge, så får heller varmepumpa gå ein time for dagen. 


Eg lurer meg på om Luster kommune kunne vore bedre tjent med å la straumstøta fra staten være god nok, og heller gå inn med lokale støtteordningar til t.d. solcelle og vindmølleanlegg, både private og bedrifter. Ja, eg veit at Enova har slike allereie, men dei ordningane er faktisk ikkje så innmari gode. Av mitt planlagde anlegg til ca. 230 000,- så ville eg få ca. 25 000,- fra Enova, og det er ikkje all verda.

Dessuten bør nå kommunen gå i føraarsetet og installere solcelleanlegg på fleire kommunale bygg, t.d. Rådhuset. Nei, det er ikkje mange minuttar med sol der 20. desember, men det vil uansett være ei investering for framtida.
Ellers, i min planlagde ladepark med destinasjonslading for elbilar (hø-hø) nede ved Gaupnetunet eller på "Sirkusplassen", så bør vi også få solceller på taka som bør byggast over dei ladande bilane. For ikkje å snakke om ei vindmølle eller to nedanfor Fylkesvegen, der det jo bles ein dritkald vind fra oktober til mars. Den vinden må da kunne utnyttast på eit slags vis?


Vel, solcelleanlegget mitt måtte vente, så da får eg berre håpe på bedre tider for dei av oss som vil lage noko straum sjølve. Prisen som Luster kommune kunne tilby, var altså for god til å takke nei til. Så får vi sjå da, om ikkje dette gode tilbodet blir enda ei spikar i kista til dei "søkkrike" kraftkommunae. Det er nok av dei som ergrar seg grønn over det godet som vi her i Luster fikk nå.

*********************************************************



Nei, det er ikkje snakk om å strømme musikk eller film. Som er to av mine interesser her i livet.

Nei, nå gjelder det noko mykje viktigare for mange av oss, nemleg elektrisk kraft.

Prisen går mot nye høgder, solcelleutbyggarane melder om køar til utpå nyåret, og rop om auka utbygging av vasskraft, vindkraft og endatil nyvinninga atomkraft blir seriøst diskutert.
Personleg meiner eg vi burde snakke mykje meir om atomkraft, som eit svært gunstig og seriøst alternativ til vasskraft, solenergi, bølgekraft og ikkje minst vindmøller, men det er nå meg da.
Det ser dessverre ut til at det ikkje er politisk evne eller vilje til å ta opp dette kontroversielle temaet på riksplan.

Men eg skal ikkje la det gå for mykje ut på nasjonalt nivå i kveld. 
Vi har jo ei regjering som tek heile landet i bruk, og til alt hell er det oss, vanlige folk, sin tur nå. derfor følger dei sikkert nøye med, og vurderer fortløpande....
Dette høyres jo fint ut, men handling er likevel bedre enn flosklar.
Vi kan vel knapt forvente anna fra den kanten.

Men lokalt kan vi kanskje få til noko?

I dagens lokalavis fant eg fram noko om strømprisen. Ganske så interessant var det også.

Prisen går til himmels, og til tross for at regjeringa fekk somla seg å komme med støtteordningar til private, så løyser ikkje det problemet for "vanlige folk" på sikt.

Kva kan vi i Luster gjere?

La oss sjå først på kva prisar på strøm vi har nå i vår sone.



I morgon ser vi altså ein topp på 6,46 kr. pr. kwt.
Dette er noko som ingen kunne sett føre seg for eit år sidan.
I fjor på denne tid tegna eg til alt hell fastpris på 90 øre pr. kwt. noko som ikkje var spesielt gunstig i august 2021. Vi hadde til alt hell flaks med den, for å sei det slik.

Uansett kor mykje staten gir oss i strømstøtte, så vil det for "vanlige folk" bli ein heftig vinter.

Derfor er det interessant at i to andre Sognekommunar, så tilbyr kommunen strøm til sine innbyggarar til konsesjonspris. Årdal kommune tilbyr 80 øre pr. kwt, og i Aurland, ein stor kraftkommune, tilbyr heilt ned på 40 øre pr. kwt.




    Det er på høg tid at Luster kommune får på plass det samme tilbodet til sine innbyggarar. Vi bur i ein stor kraftkommune, med Leirdøla, Fortunsanlegget og Jostedalsanlegget som døme på det. I tillegg har det poppa opp med ei rekke småkraftverk, samt det lokale energiverket sitt anlegg i Dalsdalen.
Det er definitivt ikkje kraftmangel her.

Og som ikkje det var mykje kraftproduksjon her i kommunen, så har vi også eit eige energiselskap.
Luster Energi har eg stor sans for. dei har klart seg som ein liten kraftprodusent i ein marknad der dei store sluker dei små før frokost. Det er Luster Energi til stor ære at dei har klart å bestå som lokal hjørnesteinsbedrift, for eg kjenner meg rimeleg sikker på at det ikkje har mangla på friarar som vil ha dei med i portefølgen sin.

Det beste med Luster energi er altså den lokale eigarskapen. Det kryr av mange små andelseigarar, men dei også dei klart to største er lokale.


Som vi ser; Det burde ikkje stå på den lokale tilhørigheita iallfall.


Men ikkje nok med det: Luster kommune og Luster energi er også eigarar i Sognekraft. Ja, faktisk eig kommunen og energiverket ein ganske betydleg eigarandel i Sognekraft, ca. 20%



Kva er så poenget med å vise dette?
Jo, det er for å klargjere at både Luster Energi og Luster kommune har gode og store eigenandelar i det som unektleg må være ein lukrativ bransje nå for tida.

Og eg vil derfor stekt oppfordre Luster kommune til å tilby sine innbyggarar konsesjonskraft, på samme måte som i Årdal og Aurland. Det treng ikkje være på 40 øre, eg kjenner meg rimeleg sikker på at lustringane hadde inngått langvarige fastprisavtaler på ei krone pr. kwh hvis dei hadde fått tilbod om det i dag.

Eg veit at dette har vore diskutert i dei politiske partia her lokalt. Så derfor; Kva venter de på?

Det er NÅ de må vise handlekraft. Alle kommunar kan styre i medgangstider og dytte dei upopulære vedtaka framfor seg. Men med dette grepet vil de gjere oss, dvs. innbyggarane i Luster, ei kjempeteneste og de vil garantert få masse goodwill i retur. 

Ok, eg ser at kanskje de kan gå glipp av ein del inntekter, men som folkevalde er de innbyggarane sine tillitsvalde, og nå trenger vi at de handlar.

Senterpartiet har reint fleirtal i kommunestyret. Hvis dei verkeleg meinte noko med dei fagre orda som dei har sagt på riksplan, så hadde de fått på plass dette tilbodet forlengst.  Det vil også være eit fint minne for vår populære ordførar no som han er inne i sitt siste år som kommunens fremste tillitsmann.

Gjer noko. Nå.

PS: Eg har fått pris på solcelleanlegg, og satser på å få det på plass i løpet av ettervinteren, så lang leveringstid er det som sagt blitt. Skulle hatt eit vindmølle også. 

onsdag 24. august 2022

The Sandman - serieomtale

 Omsider.
Over 30 år sidan Neil Gaimans tegneseriemesterverk kom ut på papir, så er det endelig laga ein TV-serie om Drøm, Morfeus, Oneiros, Ole Lukkøye, eller som vi nå kjenner denne figuren; The Sandman.



Det er faktisk Netflix som har slått til med ein påkosta kvalitetsserie om Drøm av De Evige, ein av totalt sju søsken som omhandler våre eigenskaper på godt og vondt.
De Evige er eldre enn alle gudar, dei har eksistert fra før verda vart til, og vil være der etter at den tek slutt. Men nei, dei er ikkje guder, slik som vi kjenner fra mytologien, dette er ein adskillig meir kompleks historie.

Bakgrunnen er altså Gaimans eminente tegneserie fra slutten av 1980-talet og fram til 1996. I eit enormt univers av tid, rom, personar, fiksjon og fakta, tek Gaiman oss med på ei fantasyreise som vi neppe har sett maken til på papir. At det i det heile tatt var mogleg å få dette universet omgjort til film/TV har det vore strid om i mange år nå, og for å yte serien rettferd, så måtte det altså lagast ein TV-serie. Med rette; Ein film ville aldri klart å yte denne serien rettferd.

Første sesong, av det som forhåpentligvis blir mange (iallfall heile serien) kom ut nå 5. august, og Netflix slapp i kjent stil heile sesongen laus på verda i eitt jafs. Dvs, to veker etter premieren kom ein bonusepisode, med frittståande fortellingar fra The Sandman-komplekset.

Sesong ein tar for seg dei 20 første kapitla fra tegneserien. Det er da Preludier og Nocturner, Dukkehuset og Drømmelandet. Ja, eg bruker dei norske titlane her, sidan eg faktisk har heile samlinga på norsk, men er heldigvis i gang med å skaffe meg komplett i engelsk innbunden versjon også.

Serien er usedvanleg trufast mot serien, men det fins nokre unntak av mindre betydning. Drøms vikar medan han er i fangenskap er blitt til Lucienne, istaden for Lucien. John Constantine er blitt til Joanna Constantine, og ein morderisk lege på konferanse har også blitt til kvinne.

Desse små endringane fungerer heilt ok.

Dessutan er nokre av birollene nå blitt til farga engelskmenn/kvinner framfor det reinedyrka kvite ensembelet vi møter i tegneserien.

Persongalleriet er enormt i The Sandman. Det kryr av personar og figurar som kjem og går, nokre vil vi forhåpentligvis sjå att i seinare sesongar, og vil da få ei mengde nye brikker på plass.
Det er spesielt ein figur som er gitt ei langt større rolle i TV-serien enn i romanen, og det er Korinteren. Dei som har lest serien, og av ein eller annan merkeleg grunn framleis ikkje har fått somla seg til å binge TV-serien vil forstå kva eg meiner.
Det å gi Korinteren meir plass, var eit vellukka grep.

Ellers kryr det av kjente og mindre kjente fjes, ikkje minst Tom Sturridge i tittelrolla som goth-inspirert og mutt Drøm. Vi får eit hyggeleg gjensyn med Charles Dance som ond magiker på 1920-talet, eit enda hygglegare møte med hans medspelar fra GoT, Gwendoline Christie som Lucifer Morgenstjerne (AKA djevelen) og ikkje minst David Thewlis fra Harry Potter-filmane som den heilgale psykopaten John Dee.


Det er mest uråd å fortelle noko om handlinga, men kort kan vi da nevne at Drøm av De Evige blir tatt til fange i 1920-talets London, i datidas magikermiljø. OK, dei onde magikarane skulle eigentleg fange storesøster Død, men ein feil i ritualet gjorde altså at dei måtte nøye seg med lillebror Drøm.

Etter 100 år i fangenskap kjem Drøm seg ut, til sitt rike i sterkt forfall, og uten sine krefter og reiskap. Dette må han få på plass, noko som innebærer ein tur i rusmiljøet i London, ein svipp til Helvete, og ein uforgløymeleg tur på ei vegkro.

Men alt dette er berre starten, for hans fravær har nemleg satt sine spor, og i dei siste episodane får vi møte ei ung dame som kan øydelegge heile drømmeland, eit såkalla Drømmesluk.
Vi treffer også deltakarar på ein mildt sagt merkverdig konferanse, før ein slags normalitet melder seg.

Vel, det er da djevelen dukkar opp att, heilt på slutten av episode ti, og la oss berre håpe at det blir noko av sesong to, for Nøkkelen til Helvete som tar for seg store deler av kva som så vil skje....er dei beste kapitla i heile Sandman-eposet.


The Sandman er ikkje lett TV. Det er tvert om ein tung, kompleks og utfordrande sak, med som sagt eit enormt galleri av figurar i alle variantar. Men er du, som meg, ein stor fan av tegneserien, så har du stor underholdning framfor deg. Eg vil nok anbefale å lese dei 3000 tegneseriesidene først, hvis du klarer å vente så lenge da. 

Så, i motsetnad til den briljante TV-serien om The Watchmen fra eit par år tilbake, så er dette ein svært tro kopi av romanen. Men både The Watchmen og The Sandman er på kvar sine måtar noko av det beste som er kome på TV som eg kan huske. 

Igjen, dette er ikkje TV for dei som synes at Paradise Hotel og Ex on the beach er suuuupermorsomt. The Sandman er likevel den beste TV-serien sidan nevnte Watchmen, uten at eg vil sette nokon av dei øverst nå. 

Konklusjon: The Sandman er eit meisterverk innan fantasy/horror genren, og har alt fått gode kritikkar, og er med rette gått heilt til topps på Netflix si liste over dei mest sette seriane. La oss berre håpe at produksjonskostnadane ikkje skremte Netflix fra å komme med oppfølgarsesonger. 


Meisterleg TV!!



fredag 12. august 2022

"Prey" - filmomtale

 Høstmørket.
Det betyr film og TV-tid, i enda større grad enn tidlegare, og etter å ha latt tastaturet kvile siden i vår, så går vi i gang med tema som måtte interessere meg, dvs. musikk, film, sykling, ruspolitikk...osv. Til neste år tar eg kanskje opp Topptrimmen igjen, hvis beina tillet fleire fjellturar.

På filmfronten treng ein kun ein TV-skjerm og ikkje spretne bein, og nyaste tilskot på ferdigsette filmar vart eit hyggeleg gjensyn med ein gamal travar, Predator, først sett i tidenes beste B-action/sci-fi film fra 1987, "Predator"(!!!) med Arnold i rolla som einaste overlevande (Spoiler) den gang.


1987-filmen gav oss etter kvart ei mengde oppfølgarar, som kvar for seg prøvde å dra inn kroner på suksessen til den første. Dessverre er omtrent ingen av dei spesielt bra, og lavmålet vart nådd da ein eller annan smarting fant ut at dei skulle parre Predator-serien med Alien. Javel, den første, liksom fra Bouvetøya, var nå ok, men resten? Oh. My. God.

I motsetnad til Alien-franschisen som fekk eit gedigent løft med Prometheus og Covenant, så sank Predator ned i myra.

Iallfall fram til nå.

Handling:

"Prey" er lagt 300 år tilbake i tid, i dei store villmarker i Nord-Amerika, der vi treffer ein busetnad av First Nation, som lever slik nomadefolk kanskje gjorde i Amerika på den tid.
Vi vert kjent med Naru, ei ung kvinne i stammen, som er meir interessert i å gå på jakt med hunden sin enn å gjere dei typiske "dame-tinga", dvs. lage mat, sy klede, passe barn, medan dei unge jamngamle menn er ute på spennande fangstoppdrag.

Nærast i skjul har Naru tilegna seg gode jaktkunnskaper. Ho kan fange byttedyr, nytte skogens urter og vekster til helbreding av såra og skada, ja, ho er ganske så oppvakt til kvinne å være, og kan derfor ikkje ignorerast av dei mannlige ego i stammen.

Ein dag vert ho merksam på eit slags underleg fenomen på himmelen, og vi, TV-tittarane, veit sjølvsagt at dette markerer ankomsten til noko stort og farlig. Kunne det være ein slags.....Predator.... mon tru?

I den storslagne villmarka møter stammen og Naru mange farlige skapningar på fire bein. Fjelløver (puma), ulv og ikkje minst bjørn. 
Men alle desse topprovdyra vert som smårusk å rekne når skapningen fra skyene byrjar å jakte. tross alt er vedkommande eit rovdyr, derav navnet "predator", sant?
Dog, dette rovdyret jakter ikkje for mat, men som tidsfordriv.

Etter å ha blitt utsatt for puma, ulv og bjørn, møter Naru mykje verre skapningar; Franske pelsjegrar. Det er mange av dei, dei er akkurat så usympatiske som kun franske pelsjegrar anno år 1719 kan være, og dei tek null hensyn til dyreliv og naturen. For dei handler dei endelause amerikanske skogane kun om å slakte ned så mange dyr som mogleg for å tjene mest mogleg kroner, eller franc, kva veit eg.

Som vi kanskje forstår; Naru og den nyleg ankomne superjegeren får litt å bite i.


Det er Amber Midthunter som spelar rolla som Naru, og det klarer ho med bravur. Ho framstår handlekraftig, klok, og ganske truverdig, sjølv om det er nokre plotholes som gaper mot oss. Men dette er ikkje ein film som er meint å redde verda. Det er derimot ein svært sjåverdig oppfølgar til 1987-filmen. 
Nei, alt er ikkje like bra. Nokre CGI-effekter er litt for fake, og comanche-stammen til Naru snakker gjerne litt for mykje engelsk ala 2022 for å være heilt sannsynlige.
Predatoren er superkul, med nokre nye våpen vi ikkje har sett før, sjølv om dei gjerne er litt meir primitive enn vi har sett i andre filmar i serien. Men igjen; Vi er tross alt i 1719, altså ein slags prequel til dei andre filmane.

Naturen er storslått, Naru er heilt konge på haugen og Predatoren brutal som få.

Kan vi eigentleg forlange meir da?


Filmen kom ut forrige fredag, av alle plasser på Disney+, og har fått gode kritikkar. 
Den kunne gjerne vore litt lenger for min del. 100 minuttar går fort når underholdninga er så god som her.

Er det lov å håpe på meir Predator i samme klasse? Som sagt er dette den beste i serien på 35 år, og den har da også med ein hyllest/referanse til den i form av ein klassisk replikk derfra. Du forstår det når du høyrer det, men eg kan sei så mykje at det er ikkje "GET TO DA CHOPPER!"


Høgdepunkt: At franske pelsjegarar får på....pelsen...

Lavmål: Sitatet fra 1987.