fredag 22. mars 2019

They shall not grow old - filmomtale

Siste års mest omtala dokumentarfilm er nå sett. Peter Jackson (ja DEN Peter Jackson. Han med Ringar og Hobbitar) vart i 2015 beden om å lage ein dokumentarfilm fra 1. verdskrig, da det som kjent er 100 år sidan den første store krigen.
Han fekk tilgang på hundrevis med timar av film og lydopptak med overlevande veteranar, og resultatet? VOW!!!
They Shall Not Grow Old.jpg

Vi har alltid sett gamle filmopptak i svart/kvitt, utan lyd og med stakkato ganglag.
Jackson og staben hans satte såleis i gang eit svært omfattande restaureringsarbeid både på lyd og bilde.
Dei gamle svart/kvitt-filmane er fargelagde, lyd er lagt på, med tale, skot, eksplosjonar, skrik og alt som høyrer til ein krig.

Filmen byrjar med dei originale svart/kvitt opptaka i ei lita ruta på lerretet. Derfra veks bildet sakte gradvis utover, til heile kinolerretet er fullt. Og ja: Vi kan sjå dette i 3D.... :-)
Det er ingen tekst, all tale skjer ved at krigsveteranane fortel kort om sine hendingar, fra rekrutteringa og opplæringa og fram til dei vert sendt ut på slagmarka i Belgia ein stad.
Ingen av dei som fortel har namnet sitt med, og alt føregår nærast på namnlause plassar også.

Poenget er openlyst: Dette er ei forteljing om krigen sett fra korleis vanlege soldatar hadde det, i marerittet på Vestfronten. Vi har alle høyrt om generalane og statsleiarane som "vant" eller "tapte" det og det slaget, eller den og den krigen.
Etter å ha sett denne filmen, så forstår ein kor meiningslaust det er å snakke om vinnarar og taparar.

Livet i skyttargravene i Belgia og Frankrike må ha vore hinsides det vi kan forstå.
Fra å gå heime i England, gjerne som heilt vanleg ungdom, vart dei så rekruttert til den britiske hæren. Oppdraget: Stoppe den tyske keisaren! (Han var forøvrig søskenbarnet til den britiske kongen, men familiebånd spelar mindre rolle i ein krig)
Første verdskrig vart utkjempa med gamle taktikkar, så som bruk av bajonett, skyttargravar, stormangrep på linje. Men våpna som vart nytta, var dei første moderne masseøydeleggingsvåpen: Kraftig artilleri, maskingevær, flyangrep, stridsvogner og ikkje minst; Stridsgass.
Med gammal taktikk, og moderne våpen, så er det ikkje anna å forvente at tapstala skulle bli enorme.

Kynismen til statsleirane og generalane må ha vore utan grenser. Her vart unge menn, gjerne i tenåra, brukt som, ja nettopp; Kanonmat. I eit sønderbomba og trøysteslaus gjørmehav, der spanskesykja etterkvart spreidde seg som den velkjende elden i tørt gras, levde altså ungdommar fra det britiske samveldet i årevis.

Eg kan knapt tenke meg korleis dette kan ha vore.

Filmen skildrar utan eit snev av sentimalitet alle dei døde, korleis dei vart sønderbomba, korleis medsoldatane skaut sine hardt såra venner, berre for at dei skulle sleppe å lide lenger.

Det geniale i filmen skjer etter dei første 20 minuttane. Da går dei gamle svart/kvitt opptaka over til fargar. Med god og rett lyd. Med normalt ganglag. Overgangen mellom svart/kvitt og farge skjer akkurat når soldatane kjem til frontlinja, og motsatt på slutten. Da krigen omsider er over, så går filmen attende til svart/kvitt.


They Shall not grow old er med rette hylla som eit meisterverk.
Skal du sjå berre ein einaste dokumentarfilm i heile ditt liv, så må det bli denne.

Ang. film; Sålangt er dette årets mest soleklare terningkast

Bilderesultat for terningkast 6

Ingen kommentarer:

Legg inn en kommentar